عضو هیئت علمی گروه روان‌پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: در هر بحرانی مانند جنگ‌ها، افراد طی چهار مرحله دچار واکنش‌های عصبی می شوند، این وضعیت طبیعی است و برای همه به وجود می آید، اما راهکارهای علمی مختلفی وجود دارد که با بکارگیری آنها می توانیم اضطراب و استرس را در شرایط بحرانی کنترل و مدیریت کنیم.

زکیه غلباش در گفت‌وگو با خبرنگار روابط عمومی سازمان نظام پرستاری درباره راهکارهای آرام سازی پرستاران در شرایط بحرانی و حفظ سلامت روان آنان اظهار کرد: در هر بحرانی، برای سازگاری با شرایط، افراد معمولاً مراحلی را طی می‌کنند. اولین مرحله، مرحله شوک است؛ یعنی فرد در ابتدا از اتفاقی که افتاده دچار شوک می‌شود.

وی افزود: پس از آن ممکن است مرحله انکار رخ دهد؛ یعنی فرد نمی‌پذیرد که چنین اتفاقی افتاده است و همین موضوع باعث افزایش استرس می‌شود. اگر این مرحله طی شود، ممکن است فرد وارد مرحله چانه‌زنی شود؛ برای مثال با خود می‌گوید چرا این اتفاق برای من افتاده یا چرا همیشه مشکلات برای ما پیش می‌آید. پس از این مرحله فرد به مرحله سازگاری می‌رسد.

عضو هیئت علمی گروه روان‌پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: هر فردی که در شرایط بحرانی قرار می‌گیرد ممکن است علائم روانی و جسمی مانند تعریق، برافروختگی یا تنش ذهنی و افزایش ضربان قلب و تنفس را تجربه کند. بسیار مهم است که انسان به خاطر این احساسات خودش را سرزنش نکند؛ مثلاً نگوید چون ترسیده‌ام یا مضطرب شده‌ام فرد ضعیفی هستم.

6 روش ساده برای کنترل و مدیریت استرس

غلباش گفت: برای کاهش اضطراب می‌توان از روش‌های ساده‌ای استفاده کرد تا سیستم پاراسمپاتیک فعال شود. یکی از این روش‌ها تنفس عمیق شکمی است. وقتی فرد در شرایط استرس‌زا قرار می‌گیرد و فشار زیادی را تحمل می‌کند، می‌تواند چند بار تنفس عمیق انجام دهد؛ یعنی هوا را به مدت 5 ثانیه وارد شکم کند و سپس به‌آرامی، با غنچه کردن لب‌ها، در حدود هفت ثانیه آن را خارج کند. این کار به آرام‌تر شدن بدن و ذهن کمک می‌کند.

وی ادامه داد: روش دیگر برای کاهش اضطراب پرت کردن حواس از افکار منفی است. در شرایط خاص، افراد ممکن است دچار نشخوار فکری شوند؛ مثلاً مدام با خود فکر کنند چه اتفاقی خواهد افتاد یا برای اعضای خانواده‌ اش چه پیش می‌آید. این افکار تکراری باعث افزایش اضطراب می‌شوند.

غلباش افزود: یکی از راهکارهای ساده این است که فرد این افکار را روی کاغذ بنویسد، آن‌ها را بررسی کند و سپس کاغذ را پاره کند. بازنویسی افکار منفی و ناکارآمد به شکل افکار منطقی‌تر می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.

وی گفت: یکی دیگر از راهکارها، این است که فرد زمانی که دچار استرس می‌شود، برعکس کاری که انجام می‌دهد را انجام دهد یعنی اگر ایستاده‌ است بنشیند اگر نشسته است بایستد و اگر یک جا ایستاده راه برود.

تکنیک مایندفولنس موثر است

عضو هیئت علمی گروه روان‌پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: یکی از راهکارهای دیگر برای کاهش استرس مایندفولنس است. این یکی از تکنیک‌های بسیار مرسوم و در بحران هاست و بسیار کارآمد است و در واقع استفاده از روش‌های ذهن‌آگاهی است.

وی گفت: در این تکنیک‌ها گفته می‌شود به جای فکر کردن به مسائل منفی و نشخوار فکری باید به جزئیات اموری که در زمان حال رخ می‌دهد فکر کنیم. برای مثال وقتی فرد در حال شستن ظرف است باید به حباب‌هایی که روی کف ظرف تشکیل می‌شود فکر کند. یا اگر در محل کار است به جزئیات اشیای موجود در محل کار فکر کند مثلاً به کفش یا لباس همکاران خود و جزئیات آن فکر کند‌.

وی تاکید کرد: در مجموع استفاده از این تکنیک‌های ساده می‌تواند به پرستاران کمک کند تا در شرایط پرتنش، آرامش بیشتری داشته باشند و بهتر با فشارهای روانی کنار بیایند.

وی خاطرنشان کرد: گوش دادن به موسیقی‌هایی که زمینه طبیعت دارد مانند صدای آب و طبیعت، برای بیماران و پرسنل بسیار کمک کنند.